Nhân vật sự kiện

Điệp viên Phạm Xuân Ẩn thực sự là ai?

02-05-2018 - 14:38 - 533 lượt xem

Chúng ta sẽ không bao giờ biết được câu trả lời chính xác Phạm Xuân Ẩn thực sự là ai. Ông là một điệp viên hoàn hảo, một người yêu nước đã hoàn thành sứ mạng của mình với dân tộc, nhưng cũng là một anh hùng cô đơn...

Ông ấy là điệp viên thành công nhất trong cả cuộc chiến tranh Việt Nam và ông ấy đã bằng lòng cho phép tôi viết về câu chuyện cuộc đời ông. Khi tôi hiểu ông nhiều hơn, tôi nhận ra rằng cuộc đời ông chứa đựng những điều lớn lao hơn cả câu chuyện làm tình báo. Đó là về cuộc đấu tranh của người dân Việt Nam, cuộc đấu tranh của chính ông Phạm Xuân Ẩn sau chiến tranh và những gì đã xảy đến với ông. Bởi vậy, tôi cảm thấy cả cuộc đời ông ấy lôi cuốn đến mức tôi không ngừng đến và trở lại với ông ấy... - Gs. Larry Berman, tác giả cuốn bestseller “Điệp viên hoàn hảo” về huyền thoại tình báo Phạm Xuân Ẩn nhận định.

Tác giả - Giáo sư Larry Berman

Một người yêu nước chân chính

Trong cuốn sách tôi đã khẳng định nhiều lần rằng Phạm Xuân Ẩn là một người yêu nước. Ông ấy đã tham gia cuộc cách mạng từ khi còn rất trẻ và ông ấy có niềm tin sắt đá rằng không một nước nào, một đội quân nước ngoài nào có quyền quyết định tương lai của Việt Nam. Việt Nam phải do người Việt Nam quyết định, chứ không phải người Pháp, Nhật, hay Mỹ. Vâng, ông ấy là một người yêu nước và ông ấy đã nhận lãnh sứ mệnh vì quốc gia, đó là sang Mỹ, học về nước Mỹ, người Mỹ và quay trở về, viết báo cáo về những thông tin mình thu thập được. Nhưng sứ mệnh của ông ấy không phải là để ghét người dân Mỹ. Ông ấy khâm phục người Mỹ. Ông ấy chỉ muốn người Mỹ rời khỏi Việt Nam.

Khi Phạm Xuân Ẩn gia nhập Đảng Cộng sản, ông ấy chưa biết gì về chủ nghĩa cộng sản cả. Suốt thời gian ông ấy làm việc như một điệp viên, ông ấy không có điều kiện tham dự một cuộc họp chi bộ nào, vì ông ấy đang là một phóng viên làm việc cho một tờ báo Mỹ. Vì thế, khi chiến tranh đi qua, một số người nói “giờ thì ông là một người cộng sản”. Còn Phạm Xuân Ẩn khi nói chuyện với tôi thường nói rằng ông ấy là một người Việt Nam đã tranh đấu cho độc lập dân tộc.

Từ năm 1975 cho đến khi mất, Phạm Xuân Ẩn đã trở thành một thành viên trong sự nghiệp hòa giải giữa hai đất nước. Ông ấy đã trở thành khách VIP trong chuyến thăm tàu chiến Mỹ đầu tiên ghé cảng Sài Gòn. Ông ấy kể rằng ông ấy đã nói mình có thể hạnh phúc ra đi vào chính ngày đó. Con trai ông ấy trở thành người phiên dịch cho hai tổng thống Mỹ, ông Obama và ông Bush. Tôi tin rằng ngày hôm nay Phạm Xuân Ẩn đang ở trên cao nhìn xuống và mỉm cười về cuộc đời mình.

Có một lần, tôi hỏi ông ấy rằng ông có cảm thấy hối tiếc vì đã quay về Việt Nam mà không ở lại Mỹ không. Ông ấy trả lời rằng ông ấy chưa bao giờ hối tiếc về điều đó. Trở về là nghĩa vụ và trách nhiệm của ông. Tôi cũng hỏi rằng ông có tiếc là đã không rời Việt Nam cùng vợ con vào năm 1975 không. Ông ấy nói rằng ông ấy có tiếc nhưng ông ấy không thể bỏ lại mẹ mình. Lúc đó mẹ ông Ẩn đã già yếu và không thể ra đi cùng gia đình được. Đó là lý do cuối cùng chỉ có vợ và con ông đi thôi. Còn ông Ẩn phải chờ chỉ đạo từ Hà Nội về việc liệu ông ấy có nên sang Mỹ và tiếp tục nhiệm vụ, có lẽ là báo cáo những gì diễn ra ở Mỹ.

Và Ẩn cũng rất buồn khi mình không có cơ hội trở lại thăm California và trường đại học mà ông ấy đã theo học. Khi tôi gặp Ẩn lần đầu, ông ấy mang theo một cái hộp, trong đó cất giữ tất cả những kỷ vật khi ông còn là một sinh viên ở California. Chiếc hộp này có vị trí riêng tư quan trọng nhất trong cuộc đời ông ấy. Bạn có thể hiểu được rằng, nó có ý nghĩa như thế nào đối với Ẩn. Tôi nghĩ có lẽ đó là tiếc nuối lớn nhất của ông về mặt cá nhân. Đổi lại, chính phủ cho phép con trai cả của ông ấy được đi Mỹ du học ngành báo chí. Phạm Xuân Hoàng Ân giành được học bổng Fulbright và quay trở lại Việt Nam. Vậy là con trai ông đã có đủ mọi điều kiện để sống cuộc đời mà Ẩn không thể. Ngày hôm nay, con trai Phạm Xuân Ẩn đang sống trong giấc mơ đó. Hoàng Ân là một trong những người quan trọng của một nước Việt Nam mới, một người phát ngôn xuất sắc cho cả Việt Nam và Mỹ.

Mọi người bảo vệ ông ấy

Điều đầu tiên mà tôi biết được khi tôi phỏng vấn rất nhiều thành viên trong cụm tình báo H.63 như ông Tư Cang và một số người khác là nhiều người trong lưới đã hy sinh. Toàn bộ sứ mạng của họ là bảo vệ Phạm Xuân Ẩn. Một số sống sót nhưng không ít người đã hy sinh khi đang bảo vệ Phạm Xuân Ẩn. Đây là một điều rất quan trọng.

Phạm Xuân Ẩn học về tình báo từ việc đọc các sách về điệp viên, từ việc suy nghĩ về nó và sử dụng vỏ bọc của nhà báo. Nhưng ông ấy chưa hề trải qua một khóa học chính thức nào. Ông ấy tự học làm thế nào để hoạt động tình báo thành công. Ông ấy tự dạy mình cách viết báo cáo mà không ai đọc được. Ông ấy tự đúc kết lấy hệ thống quy tắc nghề nghiệp cho mình và thử nghiệm  nó trong hoạt động thực tế.

Dĩ nhiên, có nhiều điệp viên Việt Nam khác bị bắt.Ông ấy là người duy nhất đã đi qua cả cuộc chiến tranh mà không bị bắt, sống sót thậm chí còn được thăng tiến. Đó là lý do vì sao tôi gọi Ẩn là điệp viên hoàn hảo.

GS Larry Berman trong một lần phỏng vấn Phạm Xuân Ẩn

Ông ấy có kể với tôi là ông ấy đã gửi rất nhiều tin ra Hà Nội. Ông ấy có nêu một số dẫn chứng cụ thể, nhưng như tôi đã giải thích trong cuốn sách, hầu hết các bí mật, trong đó có những báo cáo tối mật, ông ấy đã đem theo xuống mồ. Những báo cáo đó đang hiện diện ngay đây, ở Hà Nội, trong kho lưu trữ của quân đội. Có thể một ngày nào đó, các sử gia trẻ, biết đâu còn chưa sinh ra bây giờ, sẽ được tiếp cận với những báo cáo này và chúng ta sẽ biết mọi thứ mà Phạm Xuân Ẩn đã làm. Nhưng tại thời điểm này thì không một học giả nào, người Mỹ cũng như người Việt Nam được phép tiếp cận những báo cáo đó.

Ẩn đã được trao 16 hay 17 huân huy chương cho các đóng góp của mình, trong đó có 4 hay 5 huân chương đặc biệt ghi công ông trong chiến dịch Ấp Bắc năm 1965, chiến dịch Tấn công Tết Mậu Thân 1968. Chúng ta chỉ được biết rằng các báo cáo của Ẩn đóng vai trò chủ chốt trong thành công của các chiến dịch mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp sau này đã khẳng định.

Không có gì nghi ngờ gì nữa, 80% là rất ấn tượng. Làm cách nào mà ông ấy đạt được điều đó? Ẩn không ăn cắp thông tin từ người Mỹ. Ông ấy là một phóng viên, nhưng ông ấy còn là một điệp viên rất dũng cảm và có quan hệ sâu rộng. Chúng tôi gọi đó là tình báo con người. Ông ấy đã thực sự trở thành bạn rất thân với các quan chức chính quyền miền Nam Việt Nam, trùm tình báo cũng như giới chức ở CIA. Những quan chức tình báo này đưa tài liệu cho ông ấy vì họ nghĩ ông là một phóng viên.Ông ấy là một bậc thầy trong việc thuyết phục người khác trao tài liệu cho mình, để Ẩn có thể sử dụng các kỹ năng phân tích tuyệt vời và viết báo cáo gửi cho Hà Nội. Đó là chìa khóa thành công của Ẩn. Phạm Xuân Ẩn là một nhà phân tích tình báo đại tài, cả về mặt tình báo và quân sự.

Tôi tin là nếu CIA biết Ẩn là một điệp viên thì ông ấy đã mất mạng rồi. Ông Ẩn đã có nhiều bạn bè trong CIA và có mối quan hệ công việc khá tốt với CIA trên tư cách một phóng viên. CIA thậm chí còn cậy nhờ Ẩn cho các lời khuyên vì họ nghĩ ông ấy là một nguồn tin phi cộng sản đáng tin cậy. Nhưng họ không bao giờ nghi ngờ Ẩn là một điệp viên. Nếu họ có nghi ngờ, thì Ẩn đã không còn sống sót để kể câu chuyện cho chúng ta nghe.

Trong cuốn sách, tôi có kể lại câu chuyện rằng CIA thực tế còn tìm cách chiêu mộ Ẩn. Họ cố gắng lôi kéo Ẩn trở thành điệp viên cho mình. Ẩn đã không biết làm thế nào bởi vì ông ấy là một điệp viên cộng sản và CIA không biết điều đó. Ẩn băn khoăn liệu trong tương lai ông ấy có thể chấp nhận lời đề nghị để thâm nhập vào nội bộ CIA hay không. Do đó, ông ấy gửi tin ra Hà Nội để xin ý kiến. Hà Nội trả lời rằng phải từ chối vì việc này quá nguy hiểm.Tốt nhất là ông nên duy trì vỏ bọc là một nhà báo và tiếp tục công việc như đang làm. Bởi vậy, Ẩn đã từ chối lời mời của CIA.

Ông ấy đang che dấu một vai diễn trong nội tâm. Làm thế nào mà ông ấy làm được điều đó. Tôi và Ẩn đã trò chuyện rất nhiều về điều này. Để tồn tại, Ẩn phải trở thành mặt nạ của chính mình. Để thành công trong vai trò một điệp viên, ông ấy phải trở thành một nhà báo kỳ cựu. Và ông ấy đã hoàn toàn trở thành con người vỏ bọc đó bởi vì ông ấy đã không phạm phải một sơ xuất nào cả. Vậy đó, bằng cách trở thành con người đó và sống với cái mặt nạ đó trong suốt một thời gian dài, Ẩn đã là một điệp viên thành công.

Vấn đề là hậu quả xảy đến với Ẩn khi chiến tranh qua đi. Bởi vì lúc đó, Ẩn không còn phải làm một điệp viên nữa. Vậy lúc này ai là Phạm Xuân Ẩn? Ông ấy không biết bởi vì theo nhiều cách khác nhau, ông ấy đã sống trong vỏ bọc của mình và trở thành một người khác trong một thời gian quá dài. Ông ấy sẽ trở lại là ai đây? Nếu ông ấy phải trở lại con người trước kia của mình thì đó là một chàng thanh niên 25 tuổi, mà giờ ông ấy đã 50 rồi. Ẩn đã phải sống với điều đó trong suốt phần đời còn lại của mình.

Lời kết

Tôi muốn cho các bạn xem bức ảnh này. Đây là bức ảnh chụp Ẩn và con trai ông ấy trên con tàu chiến Mỹ đầu tiên thăm cảng Sài Gòn kể từ khi chiến tranh kết thúc, vào năm 2003. Ẩn là khách VIP. Trong cuốn sách, Ẩn có nói rằng ông ấy có thể hạnh phúc mà nhắm mắt xuôi tay trong ngày hôm ấy bởi vì chiến tranh đã thực sự đi qua, và Việt Nam và Mỹ đang trên đường đi tới một tình bạn và sự hòa giải đích thực. Mọi thứ ông ấy đã làm đã đạt tới đỉnh cao và ngày hôm ấy.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp trò chuyện với Thiếu tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn. Ảnh tư liệu

Vâng, câu chuyện của Phạm Xuân Ẩn là câu chuyện của một điệp viên hoàn hảo, nhưng cũng là câu chuyện phi thường của một con người đã đi từ vị thế một điệp viên hàng đầu, một vị tướng, một người anh hùng trong cuộc cách mạng trở thành một trong những người quan trọng nhất đóng góp vào tiến trình hòa giải giữa hai đất nước cựu thù. Đó là một câu chuyện thật khó tin!

 

Cù Thị Chinh (Tổng hợp từ VietNamNet)

Gửi bình luận của bạn
x