Nhân vật sự kiện

Trần Bắc Hà: tai nạn khi hạ cánh

04-06-2018 - 16:36 - 632 lượt xem

Nguyên Chủ tịch Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển VN (BIDV) Trần Bắc Hà đã bị cơ quan điều tra kết luận có những sai phạm khi “bơm” vốn cho 12 công ty của Phạm Công Danh, trong đại án xảy ra tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Xây dựng VN (VNCB).

Kết luận này được Uỷ ban Kiểm tra Trung ương công bố hôm 2/6/2018. Theo đó, anh Bắc Hà đã có sai phạm nghiêm trọng về các quy định, thủ tục, thẩm quyền phê duyệt chủ trương, quyết định một số khoản cho vay, bảo lãnh, đầu tư, quản lý nợ. Vậy Trần Bắc Hà là ai và có ảnh hưởng thế nào trong giới doanh nhân? Chúng ta hãy tìm hiểu một chút về doanh nhân này.

Ông Trần Bắc Hà

Anh Bắc Hà không phải là chính khách, không phải là doanh nhân, anh chỉ là Chủ tịch của Ngân hàng đầu tư Phát triển Việt Nam (BIDV) theo kiểu làm công ăn lương cho Nhà nước, nhưng tên tuổi của anh nổi như cồn.

Mỗi lần anh đi tới đâu là kéo theo đến đó một đoàn tháp tùng, vừa là các đệ, vừa là các cuộc tụ tập đông vui ăn nhậu và thường là không thiếu... chân dài.

Tôi biết anh đã khá lâu, từ hồi anh trai của anh là Trần Đình Định còn mần Phó Tổng Agribank. Năm 2007, khi đó tôi phụ trách VietNamNet IC, thì được Mai Hương, cô bạn thời còn học Kinh tế Quốc dân gọi, hẹn ăn trưa. Hôm đó, Mai Hương giới thiệu đây là anh Định, Phó Tổng của bọn em. Anh Định đang có ý tưởng thành lập Công ty xếp hạng tín nhiệm, một sân chơi mới sau khi rời Agribank. Trong câu chuyện hôm đó, Mai Hương cũng giới thiệu luôn, anh Định có em trai là Trần Bắc Hà, hiện đang mần Tổng Giám đốc BIDV. Tôi để ý cái tên Bắc Hà từ đó.

Tháng 9/2016, anh Bắc Hà rời nhiệm sở sau 35 năm gắn bó với nhà băng này và về hưu theo chế độ. Theo thông lệ, anh Bắc Hà sẽ bàn giao ghế của mình cho đàn em là Phan Đức Tú, đương kim Tổng Giám đốc. Tú là người xứ Nghệ, quê ở Quỳnh Thiên, Quỳnh Lưu, sinh 1964. Năm ngoái có dịp ngồi uống với Phan Đức Tú và Lê Ngọc Lâm ở trang trại Đông Dư của Nguyễn Cảnh Sơn. Hội này mới gia nhập làng golf và đang miệt mài luyện tập nhưng chưa được điêu luyện.

Tôi đã có dịp ngồi chung với Trần Bắc Hà, vài lần, trong chuyến đi Nga tháp tùng anh Bảy hồi tháng Năm năm 2016. Bắc Hà là người đầy cá tính, quê gốc Bình Định, nhưng sinh ra ở đất Bắc nói rặt giọng Bắc. Anh làm việc tại BIDV từ năm 1981 tại chi nhánh Bình Định – quê hương của anh – rồi sau đó lần lượt kinh qua các vị trí trưởng phòng, phó giám đốc. Đến năm 1991, anh là Giám đốc chi nhánh của BIDV Bình Định. Từ thời còn ở Quy Nhơn, Bắc Hà đã thể hiện cá tính mạnh mẽ, quyết đoán và rất chịu chơi.

Năm 1999, Bắc Hà được bổ nhiệm làm Phó Tổng Giám đốc BIDV. Đến năm 2003, anh là Tổng giám đốc. Sau năm năm ở cương vị CEO, Bắc Hà lên giữ ghế chủ tịch từ 2008 và tiếp tục ở vị trí này cho đến khi về hưu. Dưới thời Bắc Hà, BIDV được biết đến là nhà cung cấp tín dụng đỡ đầu cho những tên tuổi lớn như Phạm Nhật Vượng, Đoàn Nguyên Đức và... Phạm Công Danh.

Anh Bắc Hà còn được biết đến trong vai trò Chủ tịch Hiệp hội Các Nhà Đầu tư Việt Nam sang Campuchia (AVIC), sang Lào (AVIL) và sang Myanmar (AVIM). Trong chuyến tháp tùng anh Bảy sang Nga, anh Bắc Hà cũng là người khai trương văn phòng đại diện của BIDV tại Moscow. Văn phòng này cũng là định chế tài chính đầu tiên cung cấp tín dụng cho các doanh nhân người Việt đang làm ăn tại Nga.

Dưới thời anh Bắc Hà làm sếp ở BIDV, ngân hàng này đã không ngừng lớn mạnh. Từ một ngân hàng có vốn chưa đến 13.500 tỷ vào năm 2008, nay đã đạt hơn 34.000 tỷ. Tổng tài sản của ngân hàng từ dưới 250.000 tỷ trong cùng thời gian đã tăng lên trên 930.000 tỷ đồng, tương đương 45 tỷ USD, chiếm xấp xỉ 13% tổng tài sản của toàn hệ thống các tổ chức tín dụng và trở thành ngân hàng lớn nhất Việt Nam. Lợi nhuận ngân hàng từ quanh mức 2.000 - 3.000 tỷ giờ đã đạt 6.000 - 8.000 tỷ/năm.

Nhân sự của BIDV từ chỉ hơn chục nghìn người nay đã lên đến 24.000 người – đông nhất trong các ngân hàng thương mại cổ phần, chỉ đứng sau Agribank (hơn 40.000 người) trong toàn hệ thống. Thua về người, nhưng tổng tài sản thì BIDV đã vượt xa Agribank.

2.

Trước khi anh Bắc Hà nhậm chức Chủ tịch của BIDV, trong nhóm Big four của các bank gồm Agribank, Vietinbank, BIDV và Vietcombank. Tám năm qua, trước những biến động dữ dội của thị trường tài chính tiền tệ, đặc biệt là sự chi phối của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, trật tự trên đã thay đổi.

Agribank sa vào những vụ đại án và dính nhiều nợ xấu nên chững lại và tụt dần, trong đó có việc anh Phạm Thanh Tân phải nhập kho bóc lịch dài hạn và anh Nguyễn Thế Bình được cơ quan cảnh sát điều tra triệu tập một vài lần. Các ngân hàng cổ phần mới ra đời, vốn bé, quy mô nhỏ, non về kinh nghiệm nên cũng chất đầy nợ xấu. Một số ngân hàng đã bị Ngân hàng Nhà nước mua lại với giá 0 đồng gồm: Oceanbank; GP bank và VNC bank... Những ngân hàng khác ít nhiều đều có chuyện, một vài ngân hàng khác có khá hơn nhưng phát triển không đủ nhanh để ganh đua với mấy ông lớn.

Cổ nhân có câu: “Thế loạn thức anh hùng”. Trước sự hỗn loạn của một thị trường tài chính như vậy, đây là cơ hội để nhận rõ ai là anh hùng. Trong thời đó, một người đã chứng minh được tài năng của mình là anh Phạm Huy Hùng của Vietinbank. Anh đã có công đưa Vietinbank soán ngôi số một của Agribank và đang được coi là ngân hàng có tình hình tài chính tốt nhất.

Dẫu Vietinbank có dính vào vài vụ lình xình, thất thoát mấy nghìn tỷ do người đẹp Huyền Như, nhưng đến giờ phút này, Phạm Huy Hùng vẫn an toàn và đã hạ cánh êm đềm, bàn giao êm thấm cho đệ ruột là Nguyễn Văn Thắng. Mới đây, Thắng đã là Trung ủy dự khuyết.

Người thứ hai được giới chuyên môn kể đến không ai khác chính là anh Trần Bắc Hà. BIDV dưới thời anh không chỉ trở thành một ngân hàng thương mại năng động, tham gia thị trường bán lẻ, mà còn là một ngân hàng tiên phong vươn ra các nước khu vực.

Các chi nhánh của BIDV liên tục mọc lên, có độ phủ dày đặc khắp cả nước, tiện lợi cho khách hàng. Người viết bài này cũng đang xài một thẻ của BIDV và cảm nhận được chất lượng dịch vụ của ngân hàng này. Về mặt các thông số tài chính, BIDV hiện là ngân hàng tăng trưởng rất tốt về quy mô và đang giữ vị trí số một về tổng tài sản (45 tỷ USD), với chất lượng tín dụng giữ ngôi vị số 2 sau Vietinbank.

Cùng với sự tăng trưởng về quy mô, tín dụng, nợ xấu cũng tăng từ 5.979 tỷ đồng (năm 2008) lên 13.183 tỷ đồng (tháng 6/2016). Tuy vậy, tỷ lệ nợ xấu đã giảm từ 4% (năm 2008) xuống còn 2% (tháng 6/2016). Dĩ nhiên, đây vẫn là những con số trên sổ sách, không ít tỳ vết ở trên đó được son phấn một cách tinh vi. Chiêu trò này ngân hàng nào cũng có.

Như đã nói ở phần trên, anh Bắc Hà đã trở thành một ông chủ ngân hàng rất thân thiện với các đại gia mới nổi và là người đỡ đầu cho các đại gia này vươn ra các nước khu vực. Cũng từ đây, thương hiệu ngân hàng BIDV còn theo chân Đoàn Nguyên Đức và có mặt ở Lào, Campuchia, Myanmar.

BIDV của anh Bắc Hà cũng là ngân hàng cấp tín dụng cho Euro Windows đầu tư vào Incentra ở Moscow. Cũng tại tổ hợp đa chức năng Hà Nội- Moscow, BIDV đã khai trương văn phòng đại diện và sẵn sàng cung cấp tín dụng cho các doanh nhân người Việt đang làm ăn ở xứ Bạch Dương.

Về mặt thể chế, BIDV vốn là ngân hàng đầu tư, quản lý nguồn vốn của Nhà nước, giải ngân cho các dự án sử dụng vốn ngân sách, gia nhập thị trường bán lẻ muộn hơn. Nhưng anh Bắc Hà đã rất quyết liệt trong việc cổ phần hóa và nhanh chóng niêm yết, giao dịch trên sàn chứng khoán với mã BID.

BIDV dưới thời anh Bắc Hà đã có 6 công ty con và 7 công ty liên kết trong hầu khắp các lĩnh vực tài chính từ bảo hiểm, xử lý nợ, chứng khoán, cho thuê tài chính, quản lý quỹ cho đến …cho thuê máy bay.

Có thể nói, Bắc Hà không giống một công chức cổ cồn ngồi phòng lạnh mà giống một doanh nhân lăn lộn trên thương trường, hơi phủi, ăn nói ngắn gọn, khúc chiết, đôi lúc bỗ bã, thậm chí văng tục nhưng rất nhanh nhạy quyết liệt.

3.

Trong một bữa tối ở nhà hàng Phù Đổng, một ông bạn thì thào vào tai tôi: “Bắc Hà gay go rồi. Về hưu, hết quyền lực, hết người chống lưng chắc phải nhập kho thôi!” Tôi hỏi lại: “Vậy sao?” “Còn gì nữa, cho Hoàng Anh Gia Lai vay mấy chục nghìn tỷ, không có khả năng thu hồi, bị xích là cái chắc.”

Đến đoạn này thì buộc lòng tôi phải giải thích một chút: Khoản nợ 27.000 tỷ của Hoàng Anh Gia Lai hay hơn thế nữa không quan trọng. Điều quan trọng hơn là đằng sau khoản nợ đó, tài sản đảm bảo là bao nhiêu. Những tài sản đó có khả năng thanh khoản hay không? Thêm vào đó là vốn vay được phục vụ để đầu tư vào đâu? Những hạng mục đầu tư đó có khả năng sinh lợi không hay có nguy cơ mất vốn. Thêm vào đó, trong cái khoản 27.000 tỷ đó có hàng trăm món vay, và có cả chục ngân hàng tham gia.

Ngay cả số dư nợ của BIDV đều phải thực hiện theo trình tự thủ tục của Luật tín dụng và có một hệ thống cán bộ chuyên môn chịu trách nhiệm, anh Bắc Hà là người lãnh đạo cao nhất căn cứ vào những thông tin thu thập được và từ các bộ phận giúp việc để đưa ra định hướng tổng thể, không ai dại gì lại trực tiếp can thiệp vào từng món vay...

Khác với những ông chủ tịch các ngân hàng khác thường né tránh báo chí và ẩn dật, anh Bắc Hà là người khá cởi mở với giới truyền thông. Cũng chính vì sự cởi mở ấy nên với thị trường tài chính, Trần Bắc Hà là cái tên nổi bậc nhất trong số các đại gia và ông chủ. Mỗi sự kiện có mặt của anh đều thu hút được sự chú ý. Những phát biểu của anh Bắc Hà cũng được dư luận đặc biệt quan tâm.

Cách đây hơn ba năm, hồi tháng Hai năm 2013, có thông tin sai lệch rằng Bắc Hà bị bắt giữ. Sự việc này đã khiến thị trường tài chính bị một phen xáo động với hàng loạt cổ phiếu bị bán tháo và giảm sàn, khiến chỉ số VnIndex giảm 18 điểm, còn vốn hóa thị trường “bốc hơi” gần 30.000 tỷ, tỷ giá cũng biến động mạnh.

Trong một lần trao đổi, anh Bắc Hà bảo: “Đáng lẽ Tết ra tôi phải lo xử lý bao nhiêu việc, nhưng tin đồn loạn lên thành ra có cú điện thoại nào tôi cũng phải nghe, không thì người ta tưởng tôi bị bắt thật.” Anh cho rằng những kẻ tung tin đồn liên quan đến ông hôm đó có lẽ đã kiếm được 500 – 700 tỷ đồng.

Lại nói về khoản tín dụng ở Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai của ông Đoàn Nguyên Đức – một đối tác lớn của ngân hàng. Với những khoản vay lên tới hơn 27.000 tỷ đồng, trong đó có nhiều khoản đến hạn thanh toán, trong đống nợ đó, phần của BIDV hơn 10.000 tỷ, có thể coi là chủ nợ chính.

BIDV của anh Bắc Hà đã chủ trì nhóm họp các chủ nợ của Hoàng Anh Gia Lai và thống nhất trình Ngân hàng Nhà nước xin tái cơ cấu một số khoản nợ của tập đoàn này bằng việc giữ nguyên nhóm nợ, miễn giảm lãi một số khoản nợ, kéo dài thời gian trả lãi và gốc phù hợp hơn cho các khoản vay. Trước những lời đồn thổi ác ý của dư luận rằng, Hoàng Anh Gia Lai như con cá voi mắc cạn, cái chết chỉ là thời gian, cổ phiếu của Hoàng Anh Gia Lai lao dốc không phanh, các đối tác khác xa lánh. Anh Bắc Hà đã dõng dạc lên tiếng đầy thiện chí rằng “Hoàng Anh Gia Lai quan hệ với BIDV 20 năm nay, vay trả sòng phẳng nhưng do tình hình thị trường xấu nên có chậm. Khi họ khó khăn, cả 10 ngân hàng cho vay đều thấy cần đồng hành hỗ trợ”. 

BIDV cũng là đại chủ nợ của hàng loạt tập đoàn, công ty lớn khắp cả nước. Chẳng hạn với khách hàng Hoàng Anh Gia Lai, nếu tính cả khoản cho vay tín dụng đơn thuần và phát hành trái phiếu thì BIDV và công ty con cho Hoàng Anh Gia Lai nợ lên đến 10.700 tỷ đồng. Hay như ở Công ty Hùng Vương (vua cá tra) cũng đang vay hàng nghìn tỷ tại BIDV, cả bằng tín dụng trực tiếp lẫn trái phiếu doanh nghiệp.

Trần Bắc Hà bị cáo buộc vi phạm nghiêm trọng trong việc cho các công ty con của Phạm Công Danh vay vốn

Tập đoàn Thiên Thanh của anh Phạm Công Danh, đang bị xét xử trong Đại án 9.000 tỷ thì BIDV cũng cho vay tới 4.700 tỷ đồng với tài sản thế chấp là các lô đất tại SVĐ Chi Lăng (cũng lô đất này sau đó được Thiên Thanh dùng để làm tài sản thế chấp vay 5.000 tỷ ở VNCB, trong đó Phạm Công Danh dùng 2.600 tỷ để trả nợ BIDV). Theo lời Phạm Công Danh trước tòa thì khoản tiền vay từ BIDV được ông Danh dùng để tăng vốn điều lệ cho Ngân hàng Xây dựng.

Với BIDV, ông Trần Bắc Hà dù không phải là ông chủ thực sự của ngân hàng mà chỉ là người làm thuê và do Nhà nước chỉ định đại diện vốn. Nhưng nói đến BIDV không thể không nhắc tới Trần Bắc Hà. Tròn 60 tuổi, theo quy định của Nhà nước, anh Bắc Hà phải rời nhiệm sở, nhưng đó là với cương vị của một công chức làm công ăn lương thôi.

Trong nhiều năm là lãnh đạo, người năng động như Bắc Hà chắc chắn là có một khoản tích lũy không nhỏ. Ông là cổ đông vào một số doanh nghiệp nhiều triển vọng, trong đó có Cảng Quy Nhơn, quê hương ông và nhiều dự án bất động sản khác.

Đã hai năm rời thương trường, tưởng như anh Bắc Hà có thể an toàn sau khi hạ cánh và có những ngày an hưởng tuổi già ở quê nhưng giờ đây, trong chiến dịch “đốt lò” của ông Nguyễn Phú Trọng, anh Bắc Hà đã được gọi tên. Thế mới biết, thương trường là chốn đầy cạm bẫy và khốc liệt không kém gì chiến trường. Ai lựa chọn con đường đó, phải biết kiểm soát trước hấp lực của tiền bạc và chức sắc, có như thế mới có thể giữ mình, ngay cả khi đã hạ cánh.

  • P.T.H.
 

 

Gửi bình luận của bạn
Xem thêm
x