Tôn giáo

Đôi nét về đặc điểm Hồi giáo ở Việt Nam

24-03-2017 - 11:31 - 1789 lượt xem

Phong Phong

 

Hồi giáo là một tôn giáo có số lượng tín đồ đông nhất thế giới (khoảng trên 1,3 tỷ người), có mặt tại hơn 100 quốc gia trên thế giới, trong đó nhiều quốc gia coi Hồi giáo là Quốc đạo. Bên cạnh những ảnh hưởng tích cực của Hồi giáo trong đời sống tôn giáo, hiện nay sự phát triển của chủ nghĩa “Hồi giáo cực đoan”, kết hợp với “chủ nghĩa khủng bố” đang là một vấn đề thách thức toàn cầu. Tại Việt Nam, Hồi giáo phát triển mạnh mẽ và có những đóng góp quan trọng vào quá trình xây dựng đất nước. Bài viết xin chia sẻ đôi nét về những đặc điểm riêng biệt, độc đáo của Hồi giáo ở Việt Nam, trong đó tập trung chủ yếu vào Hồi giáo trong cộng đồng người Chăm.

1. Về cộng đồng Chăm Hồi giáo ở Việt Nam hiện nay

Cộng đồng người Chăm Hồi giáo ở Việt Nam hiện có khoảng 72.000 người, chia thành 02 nhóm là Chăm Bàni, tập trung chủ yếu ở miền Trung và Chăm Islam, tập trung chủ yếu ở Nam Bộ. Hồi giáo Chăm Islam, thuộc hệ phái Safi’i dòng Sunni, vẫn giữ gìn những quy định về giáo lý, giáo luật của Hồi giáo chính thống; có mối liên hệ rộng rãi với thế giới Hồi giáo, nhất là Hồi giáo tại Campuchia, Malaysia, Thái Lan. Trong khi, Hồi giáo Chăm Bàni có sự kết hợp, dung hòa với nhiều tín ngưỡng dân gian, văn hóa bản địa, có nhiều cải biến trong việc thực hiện các cốt đạo Hồi giáo truyền thống, trong đó, các lễ thức được biến chuyển phù hợp với chế độ gia đình mẫu hệ và văn hóa dân tộc, địa phương. Có thể nói, Hồi giáo Chăm Bàni là tôn giáo đặc trưng chỉ có ở Việt Nam, gắn chặt với dân tộc Chăm, là một phần tạo nên bản sắc văn hóa tôn giáo người Chăm, mặt khác chính bản sắc văn hóa người Chăm đã thẩm thấu, tác động, làm “mềm hóa” tính cứng nhắc của Hồi giáo truyền thống, làm cho hệ phái Hồi giáo ở Việt Nam thêm phong phú, đa dạng. Tuy có sự khác nhau, song giữa cộng đồng Hồi giáo Chăm Islam và Hồi giáo Chăm Bàni không có sự kỳ thị, giữ tinh thần gắn kết, hòa hợp với nền văn hóa, tín ngưỡng của dân tộc Việt Nam.

Cộng đồng Hồi giáo tại Việt Nam, nhất là cộng đồng Hồi giáo Chăm Islam có mối quan hệ sâu rộng với cộng đồng Hồi giáo quốc tế, chủ yếu với cộng đồng Hồi giáo tại các nước trong khu vực Đông Nam Á, bởi yếu tố lịch sử (sau năm 1975, một bộ phận khoảng hơn 55.000 người Chăm Hồi giáo Chăm Islam đã sang các nước Campuchia, Malaysia, Thái Lan định cư) và quá trình hội nhập, giao lưu tôn giáo. Thời gian gần đây, quan hệ giữa cộng đồng Hồi giáo Việt Nam với cộng đồng hồi giáo các nước và các tổ chức Hồi giáo khu vực Trung Đông và Đông Nam Á tiếp tục mở rộng, phát triển. Nhiều tổ chức Hồi giáo quốc tế đã đến Việt Nam và tài trợ, phát triển và gia tăng ảnh hưởng lên cộng đồng Chăm Hồi giáo ở Việt Nam thông qua các hình thức tài trợ du học, xây dựng Thánh đường, tổ chức hành hương về Thánh địa Mecca… Hàng năm có hàng chục tín đồ Hồi giáo được các tổ chức quốc tế tài trợ, đưa ra nước ngoài đào tạo, cũng tạo nên tính đa dạng trong quan hệ giữa Hồi giáo tại Việt Nam với các nước.

2. Tính bản địa trong Hồi giáo của người Chăm ở Việt Nam

Hồi giáo là một tôn giáo có nhiều giáo luật hà khắc buộc tín đồ phải tuyệt đối tuân thủ. Tuy nhiên, khi du nhập và phát triển vào cộng đồng người Chăm Việt Nam đã bị “Việt hóa” để phù hợp với các đặc điểm văn hóa bản địa:

- Về giáo lý Hồi giáo: Giáo lý Hồi giáo truyền thống quy định tín đồ phải tuyệt đối thực hiện “năm hành vi cốt đạo” (lễ nguyện Salat, tháng chay Ramadan, bố thí, hành hương về thánh địa Mecca, thánh chiến để bảo vệ Hồi giáo) và đức tin “tin tưởng duy nhất vào Thánh Allah”. Người Chăm Islam vẫn tuân thủ giáo luật Hồi giáo nhưng đã cải biến cốt đạo “thánh chiến để bảo vệ Hồi giáo” bằng “Tin tưởng Allah là tối cao, Muhamad là sứ giả cuối cùng của Allah, là người khai sáng Islam”. Đặc biệt, người Chăm Bàni tôn thờ các vị thần truyền thống bản địa khác như: Thần Mưa, Thần Núi, Thần Biển, Mẹ Xứ Sở, Thần Sóng Biển…

- Về hôn nhân, gia đình: Giáo lý Hồi giáo truyền thống có những quy định khắt khe với phụ nữ trong hôn nhân và vai trò trong xã hội, hầu hết quy định hạn chế quyền lợi, vai trò của người phụ nữ, trong khi giành quyền ưu thế tuyệt đối cho đàn ông (Kinh Quran ghi “Đàn ông có quyền đối với đàn bà vì đấng tối cao sinh ra đàn ông cao quý hơn đàn bà…”). Tại Việt Nam, giáo lý Hồi giáo trong cộng đồng người Chăm đã điều chỉnh để dung hòa, phù hợp với chế độ mẫu hệ, người phụ nữ còn có quyền quản lý kinh tế và điều phối các hoạt động trong gia đình, con cái có thể mang họ mẹ; rất nhiều phụ nữ theo Hồi giáo tại Việt Nam là người thành đạt trong xã hội, có vị trí nhất định trong lĩnh vực kinh doanh, ca sỹ, giáo viên…

- Thánh đường Hồi giáo: khác với Hồi giáo truyền thống, Thánh đường Hồi giáo của người Chăm không chỉ là nơi cầu nguyện mà còn là nơi hội họp, bàn bạc việc cộng đồng của làng, xã…

- Nghi lễ tôn giáo: rất nhiều nghi lễ tôn giáo Hồi giáo của người Chăm ở Việt Nam đã được bản địa hóa, giản lược, mang yếu tố tín ngưỡng cổ truyền dân tộc. Chẳng hạn như trong nghi lễ thành niên, Hồi giáo truyền thống quy định khi đến tuổi trưởng thành, nam giới phải cắt bao quy đầu bằng dao sắc (lễ Khotan), nữ giới phải rạch màng trinh bằng dao sắc (lễ Karoh). Tại Việt Nam, người Chăm Hồi giáo chỉ tượng trưng thực hiện nghi lễ này. Đặc biệt, tín đồ Bàni không làm lễ năm lần một ngày (ngày lễ vào thứ sáu hàng tuần), không bắt buộc nhịn ăn vào ban ngày trong thời gian Tháng chay Ramadan.

Hồi giáo trong cộng đồng người Chăm tại Việt Nam mang đậm nét văn hóa bản địa, thể hiện sức sống dẻo dai và mãnh liệt của văn hóa truyền thống, một nền văn hóa đa dạng, đậm đà bản sắc dân tộc. Hồi giáo Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển song hành với Hồi giáo quốc tế, song với các đặc điểm riêng biệt hiện có, Hồi giáo Việt Nam sẽ ngăn chặn được sự thẩm thấu, ảnh hưởng từ chủ nghĩa “Hồi giáo cực đoan” (đang phát triển trong một bộ phận tín đồ Hồi giáo trên thế giới hiện nay) và sẽ tiếp tục có những đóng góp quan trọng vào quá trình xây dựng và phát triển dân tộc Việt Nam./.

Tài liệu tham khảo

1. Hồi giáo ở Việt Nam, Ts. Trần Thị Minh Thu, website của Ban Tôn giáo Chính phủ (www.btgcp.com.vn);

2. Hồi giáo của người Chăm ở Việt Nam, Nguyễn Thị Thanh Vân, Tạp chí nghiên cứu văn hóa;

3. The Noble Quran, website: www.quran.com;

4. Wikipedia;

5. Website của Ban Tôn giáo tỉnh Ninh Thuận;

6. Website của tổ chức Halah Việt Nam (www.halal-vietnam.vn).

 

Gửi bình luận của bạn
x